Boeken over Thorn

De laatste jaren zijn er verschillende boeken op de markt gekomen die te maken hebben met Thorn en geschreven zijn door leden van onze vereniging.

manderscheids-200x325

De macht der Manderscheids in de stiften

Door Dr. Henk Brouwer en Tony Joosen, Thorn maart 2016

Dit is het vijfde boek in de serie De kanunnikessen van Thorn van de hand van dr. Henk Brouwer en Tony Joosen. Het geeft inzicht in de invloed van de familie van Manderscheid-Blankenheim. In dit boek worden, afwijkend van onze gewoonte, ook, naast de dames, de heren uit de familie besproken. De vrouwenstiften waren in Vreden, Keulen, Essen, Elten en Thorn. De herenstiften in Keulen, Trier, Koblenz, Maastricht, Straatsburg en Luik.

Uit de laatste koning van Austrasië en Lotharingen aan de Moezel, Swentibold, is de eerste graaf Willem gesproten met de naam Manderscheid, naar getuigenis van Jacob Spener, in het jaar 1705.
“In de tijd dat er naar de koninklijke afstamming der Manderscheids werd verwezen regeerden dezen, opgedeeld in meerdere takken, over grote delen van de Eifel, die ofwel leenroerig ofwel eigen bezit waren. Maar, wat tot halverwege de 15e eeuw als één geslacht woonde op de stamburcht in de Zuid-Eifel, zich vervolgens in de 16e eeuw splitste in de zijlijnen die her en der de Eifel-burchten bewoonden, kwam op het eind weer als één geslacht te wonen in de Noord-Eifel, Blankenheim”.
De dames kregen in de stiften een gedegen opleiding en bereidden zich voor op een huwelijk. Bij de heren stond altijd de opvolging voorop, waarbij voor de overige zonen, net als bij de dames, een geschikte plaats in een herenstift werd gezocht.
Wij vertellen over de diverse stiften, de functies daarin, de toelatingseisen en de leidende functies die de Manderscheids wisten te bemachtigen. Ook over de verschillende takken die uit de familie ontsproten. U zult versteld staan van de uitgebreide genealogische beschrijving van de stiftsdames- en heren.
Het boek toont de beschrijving van bijna 130 heren en 150 dames Manderscheid en is rijkelijk voorzien van afbeeldingen, kaarten, kwartierstaten, wapens en documenten.
Ons boek, 632 pagina’s, (prijs € 49,95 exclusief verzendkosten) wordt in eigen beheer uitgegeven en is te verkrijgen via een e-mail aan ecjoosen@hetnet.nl

Margareta-Dochter-tot-Brederode-1

Margareta Dochter tot Brederode
Vrouwe des Keyserlicken Vryen Werentlichen Styffs Thoeren
1531-1577

Door Dr. Henk Brouwer en Tony Joosen, Thorn december 2013

In dit boek wordt gepoogd rond Margareta van Brederode een beeld te scheppen van de ontwikkeling van Thorn gedurende de lange regering van deze abdis.

In 1528 komt zij op veertienjarige leeftijd aan in Thorn. Haar afkomst, geen gravin maar wel hoogste adel, is belangrijk voor haar persoon en optreden. Daarom wordt uitgebreid aandacht besteed aan het geslacht Brederode, een der belangrijkste Hollandse families, temeer ook daar Margareta door het opnemen van zo veel mogelijk zusters en nichtjes in het kapittel van Thorn op een gegeven ogenblik hiervan een Brederode-stift lijkt te willen maken. Dit kan echter geen voortgang vinden , aangezien de Brederodes te beginnen bij Hendrik, Margareta’s neef en 12e heer van Brederode, op het einde van de 16e eeuw protestants worden. In Thorn is Margareta de grote voorvechtster van bestendigheid en aanzien: zij is religieuzer dan haar voorgangster, er komt een eigen, zij het valse, munt en daarom problemen met keizer Ferdinand I die haar in 1561 zelfs vanuit zijn kwartier te velde in Moavië terechtwijst; het klooster wordt deels omgebouwd tot paleis en Margareta wordt evenzeer vorstin als abdis. Zij bouwt het ‘Dinghhuis’ en de ‘Munt’, laat een torenuurwerk plaatsen en doet opmerkelijke uitspraken. Maar onvermijdelijk wordt over haar gezegd: ‘Stellig ware die vrouw beter geschikt geweest om een bende soldaten dan ene abdij te besturen’. In het eerste deel van dit boek treft men een beschrijving van de herkomst van de abdis, de Brederodes in mythe en geschiedenis, gevolgd door een beschrijving van haar kwartierstaat. Het tweede deel is een verhandeling over Margareta’s lange regering van jaar tot jaar. Ook haar kapittelleden met hun adellijke wapens worden uitgebreid beschreven.

Met 414 pagina’s, een kleine 300 meest kleurenprenten en voorzien van 679 noten, is dit het omvangrijkste boek uit de serie. De schrijvers hopen dat u veel plezier zult beleven aan het lezen van de geschiedenis van Margareta van Brederode. Het boek is te bestellen via een e-mail aan ecjoosen@hetnet.nl en het kost € 37,50 inclusief portokosten.

Officia-Propria-nobilium-Virginum-Thorensium

Officia Propria nobilium Virginum Thorensium

de muzikale en liturgische gebruiken in de oude adellijke abdij van Thorn

Door Rob van Acht

De abdij van Thorn was een wereldlijk stift dat als rijksvorstendom deel uitmaakte van het Heilige Roomse Rijk. De hoogadellijke dames of zusters kregen hier hun maatschappelijke en culturele ontwikkeling en werden onderricht in de uitvoering van het gregoriaans voor de dagelijkse viering van de liturgie gedurende het jaar.

Het handschrift dat in dit boek wordt beschreven is de “Officia Propria” uit ca. 1600, een zogenaamd Liber Ordinarius dat de rector van de school diende bij de uitvoering van de liturgie. De titel is heel fraai “Officia Propria nobilium Virginum Thorensium” ofwel “Het eigen Officie van de adellijke Maagden of Jonkvrouwen van Thorn”. De muziek en de liturgische handelingen van de eredienst in een wereldlijk vrouwenklooster van Benedictinessen worden er in beschreven.
Het handschrift onthult de sporen van oude tradities, locale heiligenfeesten, plaatselijke gebruiken, de verstrekking van eregaven en het verloop van de talrijke processies. Het is vooral een belangrijke bron voor de eredienst in een vrouwenklooster, waarlijk een vroege getuigenis van feminisme ‘avant-la-lettre’. Er is een muzikale rijkdom aan Gregoriaanse gezangen met bv. de Maria-mis door de kanunniken uit het klooster bij het bezoek aan het plaatselijke Ittervoort tijdens de Kruisprocessie, het middelnederlandse lied “Christus is opgestanden” met pasen en het tweestemmige kerstlied “Puer nobis nascitur”.
Het tweede gedeelte van het boek bevat de transcriptie van het incipit (begin) van alle gezangen, de vertaling van de latijnse tekst in het nederlands en de reproductie van de drie muzikaal/liturgische handschriften.

Over de auteur
De auteur Rob van Acht vond de inspiratie voor dit boek in zijn muzikale achtergrond en het feit dat zijn familie afkomstig was uit Thorn. Hijzelf speelde in zijn jeugd als fluitist in de bekende Harmonie St. Michael uit Thorn, waar zijn vader Alfons van Acht dirigent was. Zijn muzikale opleiding kreeg hij in Amsterdam aan het conservatorium in dwarsfluit en orkestdirectie en aan de Universiteit van Amsterdam in de muziekwetenschap.
Gedurende meer dan 40 jaar was hij als musicoloog werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam, als conservator van de muziekinstrumentencollectie van het Haags Gemeentemuseum en vanaf 1981 ook als docent voor muziekakoestiek aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.
Het afscheid van zijn muzikale loopbaan vond plaats in 2011, waarna hij zich opnieuw kon wijden aan dit boek vanuit zijn eerdere onderzoek naar de muzikaal-liturgische handschriften van de adellijke abdij van Thorn met de “Officia Propria” als het belangrijkste. De inhoud van dit boek is een welwillende uitnodiging tot een boeiend bezoek aan de historie van het midden-limburgse Thorn. Het boek kan worden besteld via de e-mail: rob.vanacht@gmail.com voor € 38,- (incl. porto). Betaling op rek.nr. 3661281 t.n.v. R.J.M. van Acht, Den Haag.

Maria-Christine-gravin-von-Harrach-zu-Rohrau

Maria Christine gravin von Harrach zu Rohrau
(Een vrouw met ambitie)

Proostdes te Essen, kanunnikes te Thorn, kandidaat-coadjutrixvan de stiften Elten en Vreden

Door Dr. Henk Brouwer en Tony Joosen, Thorn november 2012

Na het verschijnen van onze boeken: Passie, Paleis, Politiek – Over zeven freules Löwenstein-Wertheim-Rochefort, kanunnikessen te Thorn (2011) en De Thornse kanunnikessen van Nassau – Over vijf Thornse kanunnikessen en hun verwanten in de geschiedenis van hun tijd (2012), verdient een boek over Maria Christine von Harrach (1740-1791) een plaats in onze reeks De kanunnikessen van Thorn, omdat haar levensloop een duidelijk licht werpt op de nadagen der hoogadellijke stiften.

Het geslacht von Harrach, waartoe Maria Christina behoort, is zeer belangrijk in Oostenrijk en in de andere Habsburgse erflanden (b.v. gouverneur in de Nederlanden, onderkoning in Napels), is nauw verbonden met de aartshertogen en de keizers uit dat huis en treedt naar voren als een uitgesproken voorbeeld van bestuurselite. Maar, het behoort stellig niet tot de oude Duitse geslachten met stem en zitting in de Rijksdag, die als doorluchtig gelden, in Essen en Thorn altijd een voorwaarde geweest voor de toelating als kanunnikes. Immers, pas in 1627 wordt de familie von Harrach verheven in de erfelijke Rijksgravenstand.
Het is te Thorn en te Elten dat traditie en protectie met elkaar botsen. In Essen wordt de jonge gravin in 1758 kanunnikes en wil in 1774 ook coadjutrix worden. Hoewel Maria Christine 40.000 gulden besteedt aan geschenken voor het kapittel, haalt zij het niet tegen Maria Kunigunde van Saksen. In 1782 wordt Maria Christine proostdes van het stift Essen en bekleedt daarmee het hoogste en rijkste ambt van het kapittel met slechts de vorstin-abdis boven zich.
In Thorn ontvangt men in 1767 een brief van de keizer die de gravin von Harrach benoemt voor de prebende van Thorn. Vorstin-abdis en kapittel verzetten zich tegen deze benoeming, maar Maria Christine wordt aangenomen. In Elten mag de protectie dan weer niet baten; geen aanname, hier wint de traditie. De beroemde componist Joseph Haydn heeft in graaf Karl Anton von Harrach zijn eerste beschermheer en de vele relaties met families van aanzien, zoals Pruisen, Hohenzollern, en de vorst/generaal Wallenstein zullen de liefhebbers weten te waarderen.
Het zal u niet ontgaan zijn dat in het huis von Harrach t.o. de kerk te Thorn momenteel ‘de Pannekoekenbakker’ van Pierre Hendrikx is gevestigd.
Ons boek, 197 pag. (prijs € 24,95) is rijk geïllustreerd met ruim 140 afbeeldingen, waarvan 52 familiewapens en 7 kwartierstaten. Het is niet verkrijgbaar in de boekhandel maar te bestellen via een e-mail aan: ecjoosen@hetnet.nl.

Graaf-Adolf-Von-Hompesch-Rurich-1

Graaf Adolf Von Hompesch Rürich (1834-1893)
Speurtocht naar pioniers van de blaasmuziek in Thorn in de 18e en 19e eeuw

De Thoearder taal kent vanaf 14 oktober 2011 haar eigen woordenboek: in meer dan één opzicht een uniek naslagwerk. Een uitgave, waarvan de initiatiefnemers bij de introductie schreven, dat het in de boekenkast van de inwoners van Thorn en van iedereen met een Thornse achtergrond niet zou mogen ontbreken.

 

Een prachtig vormgegeven boekwerk waarmee het dialect van Thorn is vastgelegd. Van A tot Z met toepassingen in de spreektaal zodat de betekenis van woorden door een levendige context verduidelijkt wordt. Als een soort extraatje is er achterin een beknopte woordenlijst Nederlands-Thoears opgenomen.

 

De Werkgroep Thoears Woeardebook koos destijds met 700 exemplaren voor een redelijk beperkte oplage en deze is nagenoeg uitverkocht. Daarmee is het woordenboek, zeker voor liefhebbers van streektaal, een gewild verzamelaarsobject geworden!

 

De gedrukte uitgave is inmiddels ook ‘wereldberoemd’. In januari 2012 ontving de Werkgroep het bericht dat aan het door Joep Pohlen uit Roermond vormgegeven Thoears Woeardebook door de Type Directors Club New York een Design Award was toegekend. Het woordenboek werd vervolgens wereldwijd in zeven, aan vormgeving gewijde exposities, ingebracht! We mogen dus ook spreken over een lokaal woordenboek met internationale waardering.

 

Na de presentatie van het gedrukte woordenboek heeft de Werkgroep Thoears Woeardebook niet stil gezeten. Intussen is op de website www.limburgsewoordenboeken.nl een gesproken versie te beluisteren. Op deze wijze uitgegeven de eerste in zijn soort!

 

De gedrukte woordenboek is ook in te zien via de website van het Meertensinstituut: http://www.meertens.knaw.nl/ewnd/pdf/2012_Tonnaers-Sniekers_ThoearsWoeardebook.pdf

 

De allerlaatste exemplaren van het Thoears Woeardebook zijn, zolang de beperkte voorraad strekt, voor de prijs van € 29,50 te koop bij de VVV balie (Wijngaard Thorn) en bij Boekhandel De Stift in Thorn.

Thornse-Kanunnikessen-van-Nassau

De Thornse Kanunnikessen van Nassau

Dit is het tweede boek van dr. Henk Brouwer en Tony Joosen over het stift te Thorn

Na het verschijnen – in 2011 – van Passie, Paleis en Politiek, waarin het ging over de freules van de familie von Löwenstein-Wertheim-Rochefort, vertellen wij in dit nieuwe boek over de belevenissen van een gravin en vier prinsessen van Nassau.

De freules van Nassau-Beilstein, Nassau-Hadamar en Nassau-Siegen, ooit aanwezig in het toenmalig stift in het ‘witte stadje’ worden, met hun voornaamste familieleden, uitgebreid beschreven; ook Willem van Oranje en zijn bemoeienissen met dit stift; de Nassaus en de relaties met Margaretha van Oostenrijk, tante van Karel V en regentes van de keizerlijke Nederlanden en ook met Filips de Goede, de stichter van het Gulden Vlies, hertog van Bourgondië en Brabant; ook de Nassaus in Duitse landen en in de Nederlanden; in Ronse en Breda en in Limb(o)urg en Gelre (Roermond) waar Johan Frans Desideratus van Nassau gouverneur-generaal was. Zijn overval op het stift, als vader van een daar aanwezige kanunnikes. Zelfs de slaapkamer van de abdis wordt geplunderd. De relaties met de abt van Rolduc en de twisten tussen protestantse en katholieke familieleden. U maakt, misschien voor het eerst, kennis met nog twee, niet-Nederlandse prinsen van Oranje. Uitvoerig komen ook de relaties met de families de Ligne, de Merode-Westerloo en Salm-Anholt, en met de stiften te Mons (Bergen) en Nivelles aan bod. Wij laten u wapens van de families en kwartierstaten zien, alles in kleur. Een aanrader voor liefhebbers van Vaderlandse, Limburgse en Thornse geschiedenis met veel kleurenplaten en met één novum met het portret van prinses Charlotte van Nassau-Hadamar, nog niet eerder gepubliceerd.
De vele noten zijn een reflectie van gedegen jarenlang onderzoek.

Het boek is niet via de boekhandel verkrijgbaar maar u kunt het bestellen via een e-mail aan ecjoosen@hetnet.nl. De prijs is € 32,50. 330 pagina’s, 145 afbeeldingen en 12 kaarten.

Drie-harmonieen-in-Thorn

Drie harmonieën in Thorn in de negentiende eeuw

door Jan Hennissen

De eerste blaasmuziekvereniging in Thorn stamt niet uit 1812, maar uit 1840.

In 1962 werd deze muziekvereniging, het Philharmonisch Gezelschap geheten, ontbonden, en ontstonden er twee harmonieën die tot op de dag van vandaag bestaan: de Koninklijke Harmonie van Thorn (ofwel de bokken) en Harmonie St. Michaël van Thorn (ofwel de geiten). Beide orkesten hebben dus één gemeenschappelijke stam, en zijn in feite even oud. De oorzaak van de ontbinding in 1862 was het gevolg van een combinatie van factoren, waaronder de botsing tussen de geestelijkheid en het opkomend liberalisme. Het ontslag van de plaatselijke koster, tevens zaalhouder van het repetitielokaal van het Philharmonisch Gezelschap, lijkt de aanleiding van de ontbinding te zijn.

Tot die voor Thornse verhoudingen brisante conclusies komt amateur-historicus Jan Hennissen uit Weert in zijn boek getiteld Drie Harmonieën in Thorn inde Negentiende Eeuw. Tien jaar lang struinde de 85-jarige Hennissen stad en land af om archiefstukken te raadplegen ovre de ontstaansgeschiedenis van de beide Thorner Harmonieën. Honderden documenten raadpleegde hij, waaronder archiefstukken die niet eerder in dit verband bekend waren.
In het Rijksarchief Limburg en Algemeen Rijksarchief in Den Haag vond Hennissen overweldigend bewijs voor oprichtingsjaar 1840. Een dertigtal documenten wijzen op de oprichting van een eerste muziekvereningin in Thorn in dat jaar.
Hennissen is dan ook overtuigd dat het oprichtingsjaartal 1812 niet kan kloppen. Dat jaartal wordt door de Koninklijke Harmonie weliswaar gehanteerd, maar harde bewijzen daarvoor ontbreken. De gevonden bronnen liegen niet en Hennissen is bepaald niet over één nacht ijs gegaan. Bij de interpretatie van het gevonden bronnemateriaal liet hij zich bijstaan en adviseren door erkende deskundigen en historici.

U kunt het boek bestellen door een email te sturen naar boekjanhennissen@hotmail.com met vermelding van:
• Achternaam en voorletters, adres, postcode, woonplaats en telefoonnummer
• Aantal boeken

Zodra de e-mail binnen is en uw geld is overgemaakt, krijgt u een bevestigingsmail.
Het totaalbedrag van € 29,95 kunt u overmaken op rek. nr. 1664.09.839 t.n.v. J.J.H. Hennissen o.v.v. uw e-mailadres (i.v.m. controle)

thoears-woeardebook-omslag

Thoears Woeardebook

De Thoearder taal kent vanaf 14 oktober 2011 haar eigen woordenboek: in meer dan één opzicht een uniek naslagwerk. Een uitgave, waarvan de initiatiefnemers bij de introductie schreven, dat het in de boekenkast van de inwoners van Thorn en van iedereen met een Thornse achtergrond niet zou mogen ontbreken.

Een prachtig vormgegeven boekwerk waarmee het dialect van Thorn is vastgelegd. Van A tot Z met toepassingen in de spreektaal zodat de betekenis van woorden door een levendige context verduidelijkt wordt. Als een soort extraatje is er achterin een beknopte woordenlijst Nederlands-Thoears opgenomen.

De Werkgroep Thoears Woeardebook koos destijds met 700 exemplaren voor een redelijk beperkte oplage en deze is nagenoeg uitverkocht. Daarmee is het woordenboek, zeker voor liefhebbers van streektaal, een gewild verzamelaarsobject geworden!

De gedrukte uitgave is inmiddels ook ‘wereldberoemd’. In januari 2012 ontving de Werkgroep het bericht dat aan het door Joep Pohlen uit Roermond vormgegeven Thoears Woeardebook door de Type Directors Club New York een Design Award was toegekend. Het woordenboek werd vervolgens wereldwijd in zeven, aan vormgeving gewijde exposities, ingebracht! We mogen dus ook spreken over een lokaal woordenboek met internationale waardering.

Na de presentatie van het gedrukte woordenboek heeft de Werkgroep Thoears Woeardebook niet stil gezeten. Intussen is op de website www.limburgsewoordenboeken.nl een gesproken versie te beluisteren. Op deze wijze uitgegeven de eerste in zijn soort!

De gedrukte woordenboek is ook in te zien via de website van het Meertensinstituut: http://www.meertens.knaw.nl/ewnd/pdf/2012_Tonnaers-Sniekers_ThoearsWoeardebook.pdf

De allerlaatste exemplaren van het Thoears Woeardebook zijn, zolang de beperkte voorraad strekt, voor de prijs van € 29,50 te koop bij de VVV balie (Wijngaard Thorn) en bij Boekhandel De Stift in Thorn.

Passie-Paleis-Politiek

Passie, Paleis, Politiek

over 7 freules Löwenstein-Wertheim-Rochefort, kanunnikessen in het stift te Thorn

In dit boek, geschreven door Hendrik Hubert Jan Brouwer en Tony Joosen, wordt uitgebreid ingegaan op het leven van de 7 freules. De geschiedenis die dit boek beschrijft, bestrijkt de jaren 1626-1732: wat bewogen tijden in Europa waren met de Dertigjarige Oorlog en de Successie Oorlogen.

De strijd tussen de godsdiensten, monarchistisch streven, federalistische tendensen en alle troebelen ten gevolge hiervan; hebben geleid tot het Absolutisme; de periode van het Heilige Roomse Rijk van Duitse natie. Hierin hebben de freules een functie van zowel abdis als kanunnikes gehad en zo hun steentje bijgedragen tot de geschiedenis van het stift.
Er is sprake van zowel romances als het streven naar standsverhoging door huwelijken en grondverwerving. Thorn als territorium in het Rijk stelde niets voor, maar Thorn als instituut was belangrijk, omdat toelating tot het stift rang en stand bevestigde. Josina wordt op zestienjarige leeftijd abdis, evenals haar nicht Eleonora. Sophie wordt als Madame Dangeau een belangrijke dame aan het Franse hof van Louis XIV.
Het boek is rijkelijk geïllustreerd met afbeeldingen van kastelen, plaatsen en personen. Kaarten informeren u over de herkomst van de freules. U als liefhebber van Limburgse geschiedenis stellen wij graag in de gelegenheid in het bezit te komen van dit boek.

U kunt het boek bestellen door € 27,50 + € 3, – portokosten over te maken op giro ING 1571463 t.n.v. A.J.P.Joosen te Neeritter of mail naar ecjoosen@hetnet.nl.
Woont u in Thorn of omgeving; dan kan het boek thuis bezorgd worden.
IBAN: NL03INGB0001571463 BIC: INGBNL2A ING Bank Amsterdam Foreign Operations
PO Box 1800 1000 BV Amsterdam The Netherlands.
Onder vermelding PPP en adres svp.

 

 

 

 

 

 

Scroll Up